Theo thông tin từ Cục Khí tượng Thủy văn, hiện tượng El Niño đã xuất hiện trên khu vực xích đạo trung tâm Thái Bình Dương. Các dấu hiệu theo dõi cho thấy trạng thái này đang tiếp tục phát triển. Xu hướng tăng cường được dự báo sẽ kéo dài trong nhiều tháng tới. Điều này khiến giới chuyên môn đặc biệt quan tâm.
El Niño có 65% khả năng xuất hiện với cường độ rất mạnh
Tại cuộc họp báo sáng 17/6, Phó Cục trưởng Cục Khí tượng Thủy văn Đặng Thanh Mai đã chia sẻ những đánh giá mới nhất. Các kết quả giám sát đều cho thấy El Niño đã chính thức hình thành. Hiện tượng này được dự báo duy trì ổn định từ tháng 6/2026. Khả năng kéo dài sang đầu năm 2027 là rất lớn.
Theo các mô hình dự báo trong nước và quốc tế, xác suất El Niño tiếp tục tồn tại trong nửa cuối năm là rất cao. Cường độ hiện tượng có xu hướng tăng dần theo thời gian. Những tháng cuối năm 2026 được xem là giai đoạn đáng chú ý nhất. Đây cũng là thời điểm nhiều tác động khí hậu có thể xuất hiện rõ nét.
Đáng lưu ý, khả năng xảy ra một đợt El Niño rất mạnh hiện được đánh giá khoảng 60-65%. Con số này phản ánh nguy cơ không hề nhỏ. Các chuyên gia cho rằng diễn biến lần này có nhiều nét tương đồng với năm 2023. Đồng thời, cường độ có thể tiệm cận sự kiện El Niño 2015-2016.
So với thông thường, quá trình chuyển từ trạng thái trung tính sang El Niño diễn ra khá nhanh. Điều này phản ánh sự gia tăng nhiệt độ mạnh tại vùng trung tâm Thái Bình Dương. Bên cạnh đó là sự tương tác thuận lợi giữa đại dương và khí quyển. Đây là những điều kiện thúc đẩy El Niño phát triển mạnh hơn.
Cảnh báo nhiều đợt nắng nóng, nhiệt độ có thể vượt mức kỷ lục
Các đánh giá hiện nay cho thấy đợt El Niño đang hình thành có thể nằm trong nhóm mạnh nhất kể từ năm 1950. Mức độ ảnh hưởng được dự báo tương đương những sự kiện đáng chú ý trong lịch sử. Trong đó có El Niño 2015-2016 và một phần tương tự diễn biến năm 2023. Điều này đặt ra nhiều thách thức đối với công tác ứng phó thiên tai.
Nếu kịch bản El Niño mạnh xảy ra, nhiệt độ trung bình tại Việt Nam có thể tăng cao hơn thông thường. Các đợt không khí lạnh sẽ xuất hiện ít hơn. Lượng mưa trên diện rộng cũng có nguy cơ suy giảm đáng kể. Nhiều khu vực sẽ phải đối mặt với tình trạng khô hạn kéo dài.
Trung Bộ, Tây Nguyên và Nam Bộ được đánh giá là những nơi chịu tác động rõ rệt nhất. Nguy cơ thiếu nước sinh hoạt và sản xuất có thể gia tăng. Xâm nhập mặn cũng được dự báo diễn biến phức tạp hơn. Thời gian ảnh hưởng tập trung vào cuối năm 2026 và đầu năm 2027.
Dù số lượng bão và áp thấp nhiệt đới thường giảm trong các năm El Niño, rủi ro thiên tai vẫn hiện hữu. Các chuyên gia cảnh báo không nên chủ quan. Một số cơn bão mạnh vẫn có thể xuất hiện và gây thiệt hại lớn. Công tác phòng chống thiên tai vì thế cần được duy trì ở mức cao.
Nhìn lại quá khứ, El Niño từng để lại nhiều tác động đáng kể đối với Việt Nam. Một trong những ví dụ điển hình là giai đoạn 2015-2016. Đây được xem là một trong những đợt El Niño mạnh nhất kể từ năm 1950. Mức độ tương đương các sự kiện lớn năm 1982-1983 và 1997-1998.
Trong năm 2015, nắng nóng kéo dài đã xuất hiện trên diện rộng. Nhiều khu vực ghi nhận nền nhiệt ở mức rất cao. Các đợt nắng nóng diễn ra liên tiếp và kéo dài hơn bình thường. Tình trạng oi bức ảnh hưởng mạnh đến đời sống và sản xuất.
Tại khu vực ven biển Trung Bộ, nhiều kỷ lục về thời gian nắng nóng đã được thiết lập. Nam Trung Bộ ghi nhận đợt nóng kéo dài tới 32 ngày. Con số này ở Trung Trung Bộ là 36 ngày. Bắc Trung Bộ thậm chí kéo dài tới 39 ngày.
Không chỉ kéo dài về thời gian, cường độ nắng nóng cũng rất khắc nghiệt. Nhiệt độ cao nhất tại Bắc Trung Bộ phổ biến từ 39-41 độ C. Một số địa phương ghi nhận mức nhiệt vượt xa trung bình nhiều năm. Trạm Con Cuông (Nghệ An) từng đo được 42,7 độ C vào cuối tháng 5/2015.
Song song với nắng nóng là tình trạng thiếu hụt lượng mưa trên diện rộng. Từ cuối năm 2015 sang đầu năm 2016, nhiều khu vực rơi vào cảnh khô hạn kéo dài. Dòng chảy trên các hệ thống sông giảm mạnh. Nguồn nước phục vụ sản xuất và sinh hoạt bị ảnh hưởng đáng kể.
Khu vực Đồng bằng sông Cửu Long khi đó chứng kiến tình trạng xâm nhập mặn nghiêm trọng. Nước mặn lấn sâu vào nội đồng sớm hơn thường lệ. Nhiều diện tích cây trồng bị ảnh hưởng. Đời sống của người dân gặp không ít khó khăn.
Trong khi đó, hoạt động bão trên Biển Đông có xu hướng suy giảm rõ rệt. Năm 2015 chỉ xuất hiện 5 cơn bão và 2 áp thấp nhiệt đới. Con số này thấp hơn đáng kể so với trung bình nhiều năm. Chỉ có 2 cơn bão ảnh hưởng trực tiếp đến đất liền Việt Nam.
Theo đánh giá của cơ quan khí tượng, nắng nóng, hạn hán và thiếu hụt mưa mới là những tác động đáng lo ngại nhất của El Niño. Đây là các hiện tượng xuất hiện thường xuyên trong những năm xảy ra pha nóng. Mức độ ảnh hưởng có thể kéo dài nhiều tháng liên tiếp. Một số khu vực còn chịu tác động kéo dài sang năm sau.
Dự báo sức ảnh hưởng của El Niño trong thời gian tới
Đối với giai đoạn cuối năm 2026, nền nhiệt trên cả nước được dự báo cao hơn trung bình nhiều năm từ 0,5-1,5 độ C. Riêng các tháng 10 đến 12 có thể cao hơn từ 1-2 độ C. Điều này làm gia tăng nguy cơ xuất hiện các đợt nóng kéo dài. Một số nơi thậm chí có thể ghi nhận nhiệt độ kỷ lục.
Bắc Bộ và Trung Bộ được dự báo sẽ trải qua nhiều đợt nắng nóng hơn bình thường. Các đợt nóng có thể xuất hiện với cường độ mạnh. Thời gian kéo dài cũng có xu hướng gia tăng. Nguy cơ ảnh hưởng tới sức khỏe cộng đồng là rất đáng lưu ý.
Một đặc điểm khác của El Niño là làm suy giảm lượng mưa ở phần lớn khu vực trên cả nước. Mức thiếu hụt phổ biến được dự báo từ 25-50%. Duyên hải Nam Trung Bộ, Tây Nguyên và Nam Bộ là những nơi chịu ảnh hưởng rõ nhất. Nguy cơ khô hạn trên diện rộng vì thế được đánh giá ở mức cao.
Tuy nhiên, El Niño không đồng nghĩa với việc hoàn toàn thiếu mưa. Trong một số trường hợp, các hiện tượng mưa cực đoan vẫn có thể xuất hiện. Lượng mưa trong thời gian ngắn thậm chí có thể lập kỷ lục mới. Đây là điều từng được ghi nhận trong quá khứ.
Trận mưa lịch sử tại Quảng Ninh vào cuối tháng 7/2015 là một ví dụ điển hình. Sự kiện này diễn ra ngay trong thời kỳ El Niño hoạt động. Tương tự, đợt lũ lớn tại Quảng Nam và Quảng Ngãi năm 2009 cũng xảy ra trong bối cảnh El Niño xuất hiện. Điều đó cho thấy các hiện tượng cực đoan vẫn có thể phát sinh.
Các chuyên gia nhấn mạnh rằng El Niño không chỉ làm gia tăng nguy cơ nắng nóng và hạn hán. Hiện tượng này còn có thể đi kèm mưa lớn, lũ quét, sạt lở đất và bão mạnh. Vì vậy, việc theo dõi sát diễn biến khí hậu là hết sức cần thiết. Cơ quan khí tượng sẽ tiếp tục cập nhật các bản tin dự báo và cảnh báo để hỗ trợ người dân chủ động ứng phó.
